22.06.2021 19:13:09

Türkiye

Sade Vatandaş | 17 Yılda Rakı Yüzde 1200 Zamlandı


Büyült Küçült

17 Yılda Rakı Yüzde 1200 Zamlandı

2003'ten bu yana alkol ürünlerine gelen en az 30 zammın ardından rakı fiyatları yüzde 1212, şarap yüzde 251, bira yüzde 1030 pahalılaştı. Vergi artışı devletin hanesine gelir, çiftçiye kayıp, onlarca insana da hayat olarak yazılıyor.

Independent Türkçe'den Gökçen Tuncerin haberine göre, 2003'ten bu yana yapılan en az 30 adet zammın sonuncusu 2021 ile birlikte geldi ve alkollü içeceklerden alınan ÖTV'de asgari maktu vergi yüzde 17,07 artırıldı.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre Ocak 2003'te litresi ortalama 1,07 lira olan bira, 10 yılda 2,5 liraya, 2020'nin sonunda 12,1 liraya çıktı. 

2003'e 7 lira seviyesinde başlayan şarabın litresi ise Ocak 2010'da ortalama 14,8 liraydı. Aralık 2020'de de 52 liraya yükseldi. 17 yıllık tabloya bakıldığında şaraptaki artış yüzde 251, biradaki artış ise yüzde 1030 oldu. 

Ocak 2003'te 9,9 lira olan rakının ortalama litre fiyatı, 2013 sonunda 46,3 liraya yükseldi. Bu miktar 2020 sonunda 129,9 lira oldu. Yani 17 senede yüzde 1212 artış kaydedildi. 

2004'te şişe fiyatı 15 lira olan 70'lik rakı, 175 liraya kadar çıktı

Yeni Rakı'nın üretici firması Mey|Diageo Türkiye'nin Genel Müdürü Levent Kömür'ün paylaştığı istatistikler de bu veriyi doğruluyor. 

TEKEL'in özelleştirilmesinden sonraya piyasaya kendileri gibi çok sayıda yeni oyuncunun girdiğini ve TEKEL Alkollü İçecekler Bölümü'nü 2004'te satın aldıklarını hatırlatan Kömür, "O yıl piyasaya sunulan 70'lik (0,7 litre) ürünümüzün satış fiyatı ile bugün tavsiye ettiğimiz fiyat arasındaki artış yüzde 1200 olarak belirtilebilir" dedi. 

Levent Kömür'ün açıklamasına göre 29 Şubat 2004'te şişe fiyatı 15 lira olan 70'lik rakı, 7 Ocak 2021 itibarıyla 175 liraya kadar çıkmış durumda. 2004'te 2003'e göre yüzde 11 pahalılaşan rakının 17 yıllık artışı yüzde 1196 oldu. 

Almanya'da rakı, asgari ücretin yüzde 0,95'i; Türkiye'de yüzde 6,20'si 

Yine Mey İçki'nin verilerine göre Türkiye uyruklu vatandaşların en fazla yaşadığı Almanya'da 70 cl'lik rakının raf fiyatı yaklaşık 15 euro. Bu Almanya'da 2020'de uygulanan 1584 euroluk asgari ücretin yüzde 0,95'i. 

175 liralık rakı ise yeni açıklanan 2 bin 825 liralık net asgari ücreti yüzde 6,20'si. 

Levent Kömür'ün açıklamasına göre her ülkede distribütör kârı, ulaşım maliyeti, uyulması gereken kurallara göre bu fiyatlarda farklılıklar olabiliyor. 

45 liralık rakı 175 lira

2021'in dördüncü gününde açıklanan ÖTV zammıyla ilgili de değerlendirmede bulunan Levent Kömür, şunları söyledi: 

Özel tüketim vergisine yapılan zamla birlikte tavsiye ettiğimiz 175 liralık fiyatın 130 lirası vergi oldu. 

Geriye kalan 45 liralık kısımda ise bizim üretim maliyetimiz ve bayii kârı var. Öncelikle bu konuda matematik şöyle açıklanabilir. Vergi hariç 45 lira olması gereken rakı vergi ile beraber (ÖTV+KDV) 175 lira oldu. Yani vergi, ürünün fiyatının neredeyse üç katı. 

Benzer bir hesaplamayı Twitter'da paylaşan Vergi Uzmanı Ozan Bingöl de alkol oranı yüzde 45 olan, 70'lik rakının önerilen raf fiyatının 175 lira olduğunu hatırlatarak, bu miktar içindeki payları şöyle açıkladı: 

1- Bayi kârı dâhil ürün fiyatı: 45,31 lira (vergisiz fiyat)
2- ÖTV 103 lira
3- KDV 26,69 lira (Yüzde 18) 
4- Toplam vergi 129,69 lira
5- Satış fiyatı 175 lira  
6- Ürün fiyatına göre vergi oranı yüzde 287

Vergi Uzmanı Dr. Ozan Bingöl'ün internet sitesinde belirttiği gibi 2006 yılında tahsil edilen her 100 liralık ÖTV'nin 5 lirası alkollü içeceklerden elde edilirken, 2019'da her 100 liralık ÖTV'nin 10 lirası alkollü içeceklere aitti. 

 

Çiftçinin kaybı yıllık 250 milyon lira

Yükselen fiyatlardan yalnızca tüketici ve üretici firmalar değil çiftçi de etkileniyor. Çünkü vergilerin artması kayıtdışı içki üretimini artırıyor. Kurumlar, çiftçiden daha az hammadde almak durumunda kalıyor ve çiftçi kaybediyor. 

Çiftçinin kaybının yıllık 250 milyon lira olduğunu söyleyen Levent Kömür,  "Daha önemlisi, artan vergi, yasa dışı yani merdiven altı üretim yapanların kazancı artırıyor ve bu kişilerden ürün alan ya da evde güvenliği tartışmalı hammadde kullanarak üretim yapmaya çalışanlar sağlıklarını ya da hayatlarını kaybediyorlar. Yani aslında tüketim azalmıyor, kaçak ve sahteye kayıyor. Böyle olunca da devlet çok önemli ölçüde vergi geliri kaybediyor" değerlendirmesinde bulundu. 

Rakı üretimi 15 yılda yüzde 40 azaldı

Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı'nın verilerine göre ise 2004'te iç piyasa için 812 milyon litre üretilen biranın 2019'daki üretimi, 875 milyon litre oldu. Bu ürünün üretimi 995 milyon 640 bin litre ile en yüksek 2012'de kaydedildi. 

16 yıl önce üretimi 27 milyon 961 bin litre olan şarabın ise üretimi ise 2,5 kattan fazla artarak 72 milyon 544 bin litreye kadar yükseldi. 

2004'te üretimi 44 milyon 167 bin litre olan rakı miktarı ise 2019'da 27 milyon 763 bine geriledi, yani yaklaşık yüzde 40 azaldı.

Mehmet Koyuncu

Mehmet Koyuncu